Samodzielność przedszkolaka

 Rozwijanie samodzielności u przedszkolaków- ten czas w domu pozwala nam na:

 Naukę samodzielności przedszkolaka

Pewne umiejętności są niezbędne do samodzielnego funkcjonowania dziecka poza środowiskiem domowym. Przedszkolak jest w trakcie ich nabywania i często jeszcze potrzebuje pomocy i wsparcia. Udany start w przedszkolu nie oznacza, że dziecko ma być w pełni samodzielne – nauczyciele są po to, by je wspierać. Należy pamiętać, że wspieranie nie polega na wyręczaniu  dziecka.  Najlepsze efekty przedszkolak osiąga, gdy jest zachowana spójność między wymogami przedszkolnymi i domowymi. Współpraca rodziców z gronem pedagogicznym znacznie przyspiesza rozwój samodzielności dziecka, poprzez wyznaczanie tych samych celów i bycia konsekwentnym.

Nauka samodzielnego jedzenia

Początkowo trzylatek może mieć trudności z utrzymaniem łyżki i widelca, często się brudzi i wylewa. W tym okresie ważne jest aby dziecko nie zniechęcało się i próbowało samodzielnie jeść, dlatego nie wyręczamy dziecka, a  pokazujemy w atmosferze wspierającej jak sobie radzić. Nigdy nie karzemy i nie   krzyczymy na dziecko za nieudane próby, wolne tempo jedzenia i niezgrabne ruchy. Chwalimy kiedy samodzielnie zjadło. Pamiętajmy, że dzieci uczą się samodzielności małymi krokami. Bądźmy konsekwentni, jeżeli wymagamy od dziecka samodzielnego jedzenia jednego dnia, nie wyręczajmy go poprzez karmienie następnego dnia. Gdyż wówczas uczymy dziecko, że warto poczekać, pokręcić nosem, bo w końcu i tak go ktoś nakarmi –  nie o to nam chodzi. Gdy  dziecko potrafi sprawnie jeść rozwijajmy jego samodzielność poprzez możliwość  posmarowania sobie (tępym) nożem kanapki, nalania z dzbanka wody do kubeczka, nakrycia do stołu i posprzątania po jedzeniu. Ważne aby zdawać  sobie sprawę, że dziecko nie tylko uczy się umiejętności samodzielnego jedzenia, ale również ćwiczy koordynację wzrokowo-ruchową, oraz koncentrację uwagi.

Nauka ubierania się

Podczas samodzielnego ubierania dziecko ćwiczy nie tylko umiejętności samoobsługowe i swoją niezależność, ale również motorykę dużą i małą  (np. .przy zakładaniu spodni/ sweterka, rozpinaniu guzików), koordynację pracy obu  rąk (zakładanie skarpetek, bucików), czy  koncentracji uwagi i koordynacji ruchów  ręki i oczu (wiązanie bucików, zapinanie guzików, suwaka itp.). Ubierając i rozbierając dzieci zabieramy im możliwość ćwiczenia szeregu umiejętności, które przekładają się na sprawności ruchowe czy grafomotoryczne dziecka. Wiedząc co dziecko powinno umieć zrobić dla swojej normy wiekowej wymagajmy podstawowych umiejętności i wspierajmy rozwój trudniejszych.  Możemy pomóc dziecku poprzez wykonywanie danej umiejętności (np. zakładania bucików) jego rączkami, najlepiej z zza pleców dziecka. W ten sposób  dziecko częściowo zaangażowane jest w czynność samoobsługową i ma możliwość uczenia się sekwencji poszczególnych ruchów w celu osiągnięcia  danej sprawności. Chwalmy i dostrzegajmy najmniejsze starania dziecka   budując jego motywację do działania.

Nauka higieny

W wieku przedszkolnym dziecko nabywa umiejętności sygnalizowania potrzeby fizjologicznej, korzystania z toalety, używania papieru toaletowego i mycia rąk zawsze po skorzystaniu z toalety, przyjściu ze spaceru i przed  posiłkami. Po posiłkach prócz namydlenia rączek czeka maluszka mycie buzi i ząbków. Poza samymi czynnościami higienicznymi dziecko musi wykonać szereg  innych im towarzyszących, jak: podciąganie rękawów, odkręcenie i zakręcenie  kranu, wyciśnięcie pasty, zakręcenie tubki z pastą, rozpięcie spodenek, wciąganie rajstop i spodni, spuszczenie wody, opuszczenie klapy,   itd.  Poza samą nauką samoobsługi dziecko znów ma możliwość ćwiczenia  koordynacji, motoryki, współpracy obu rąk. Pozwólmy na samodzielne  wykonanie sekwencji czynności poprzedzających sam akt higieniczny, jak i następujących po nim. Czynność samoobsługową powinniśmy postrzegać  właśnie jako sekwencję kroków składającą się na określoną umiejętność, a nie  tylko pojedynczą czynność. Tylko wtedy dziecko dąży do osiągnięcia pełnej samodzielności w danym zakresie. I tak np. na umiejętność samodzielnego mycia rąk będzie składała się sekwencja czynności takich jak: pójście do łazienki, zapalenie światła, podciągnięcie rękawów, odkręcenie kranu, namydlenie rąk, opłukanie, zakręcenie kranu, wytarcie rąk w ręcznik, opuszczenie rękawów, zgaszenie światła, opuszczenie łazienki. Częste skracanie tej sekwencji jedynie do włożenia rąk pod bieżącą wodę i wytarcie znacznie ogranicza rozwój samodzielności dziecka. Nie bójmy się zachlapanych bluzeczek i mokrych rękawów, lepiej przygotować ubranko na zmianę nie pozbawiając dziecka doświadczeń, a na pewno zobaczymy szybkie efekty jego starań.

Nauka posługiwania się przyborami plastycznymi

Malowanie, lepienie z plasteliny, wydzieranie, kolorowanie, rysowanie kredkami, wyklejanie to niezbędne czynności w rozwoju motoryki małej i kształtowaniu umiejętności grafomotorycznych. Bez odpowiedniej ilości tego typu doświadczeń ręka przedszkolaka nie będzie przygotowana do późniejszej nauki pisania, co sprawi pierwszoklasiście nie lada problem. Należy zapoznać dziecko z różnymi przyborami, by było mu później łatwiej się nimi posługiwać. Jeśli dziecko nie lubi rysować, bądź ma z tym trudności nie zmuszajmy go i niekrytykujmy tylko poszukajmy innego sposobu na ćwiczenie tej sprawności. Może to być malowanie farbami do rąk, rysowania palcem na tacy z piaskiem, malowanie farbami na dużych powierzchniach, wodzenie palcem po wzorach i wiele innych. Ważne jest, by doświadczenia były zróżnicowane i ciekawe dla dziecka oraz wzbudzały motywację i chęć udziału w zajęciach plastycznych. Chwalmy najmniejsze starania i wytwory dziecka.  Jeśli dziecko ma trudności w zakresie motoryki małej, umiejętności manualnych i grafomotoryki, zabawy i ćwiczenia wprowadzajmy według następujących zasad:  przechodźmy od zadań łatwiejszych do trudniejszych

– od ruchów  całą kończyną, do ruchów precyzyjnych w obrębie dłoni i palców

– od angażowania jednej kończyny do angażowania obydwu jednocześnie

– od ruchów wolnych do szybkich (regulowanie tempa ruchów)

– od ruchów jednoczesnych do ruchów naprzemiennych

Do motoryki małej i ćwiczeń grafomotorycznych wykorzystujemy metody   (wielozmysłowe), dbajmy o różnorodność i ciekawą formę zadań, np.

– rysowanie na tacy z kasz; kredą na tablicy; lepienie, wycinanie, wydzieranie, itp.

– tworzenie historyjek obrazkowych z wykorzystaniem znaków literopodobnych/ figur

– zamalowywanie całej powierzchni kartki/ pól między liniami

– malowanie farbami na dużych arkuszach papieru obiema rękami jednocześnie

– rysowanie po śladzie/ łączenie punktów;  rysowanie wg instrukcji

– rysowanie linii pionowych i poziomych z góry na dół i od lewej do prawej.

Uczenie samodzielności –  

W stosunku do dziecka odnoszącego sukcesy w działaniu, dorosły powinien stać na straży prawa, do samodzielnego i indywidualnego działania każdego dziecka, zgodnie z zasadą  Pomóż mi samemu to zrobić. Warto więc od najmłodszych lat wspierać dziecko w jego rozwoju, by z odwagą mogło podjąć każde zadanie, umiało myśleć i działać samodzielnie, a tym samym czuć się pełnowartościową jednostką. Podstawowym warunkiem realizacji tak rozumianego zadania jest „praca dowolna”. W tym czasie dziecko wybiera samo spośród ogromnej oferty pracy odpowiednie dla siebie zajęcie. Decyduje się, czy będzie pracować samo, czy też w grupach. „Praca dowolna” stwarza możliwość samodzielnego rozwiązywania zadań, a także jest okazją do wspólnego uczenia się. Poza tym każdy wychowanek  ma okazję tak wyczerpująco opanować materiał, jak ważne jest to dla jego rozwoju lub poziomu nauki. Wszystko to prowadzi do dyscypliny, która pochodzi od dziecka. Swobodnie działające dziecko robi coś samo z siebie, z własnej potrzeby, dobrowolnie, spontanicznie, bez przymusu, wolne od strachu i presji grupy. Dziecko może rozwijać w sobie  zdolność swobodnego wyboru. Jednak decydowania i wyboru powinno się najpierw nauczyć, ćwicząc go na różne sposoby od najwcześniejszych lat.

Dzieci z trudnościami w nauce umiejętności  samoobsługowych

W każdym przedszkolu znajduje się grupa dzieci, która będzie wolniej nabywać umiejętności z zakresu samoobsługi.

Ta grupa dzieci wymaga szczególnej uwagi i wsparcia ze strony opiekunów. Ważne jest aby być świadomym jak dane zaburzenie wpływa na rozwój  samodzielności u dziecka, jakie cele wyznaczać dziecku, aby były możliwe do zrealizowania. Nauka powinna przebiegać małymi krokami z pełnym  poszanowaniem godności dziecka i uwzględnianiem jego obecnych możliwości. Należy wspierać dziecko zza jego pleców i wykonywać możliwie najwięcej czynności za pomocą jego rąk tak, aby miało możliwość zautomatyzować sekwencję czynności danej umiejętności. Pamiętajmy o wspieraniu dziecka w  całej sekwencji czynności składających się na daną umiejętność np. mycia rąk a nie tylko jej fragmentu- dążymy aby dziecko w  przyszłości potrafiło samodzielnie, bez naszej obecności, osiągnąć pełną  samodzielność. Nasze wsparcie powinno być stopniowo wycofywane, aby dziecko nie uzależniło się od pomocy osoby dorosłej. Dajemy możliwość  samodzielnego wykonania czynności przez dziecko nawet jeśli rozciąga się w  czasie i jest niestaranna. Oceniajmy nie wykonanie, a zaangażowanie , starania dziecka.

Opracowała: Małgorzta Jarząbek

Małgorzata Jarząbek
%d bloggers like this: