„Mała i duża ojczyzna” – rozbudzanie uczuć patriotycznych w wieku przedszkolnym

 

Patriotyzm dziecka w wieku przedszkolnym nie przebiega w izolacji od życia środowiska – domu rodzinnego, przedszkola, najbliższego osiedla, okolicy, miasta, wsi i kraju. Dziecko jest bezpośrednio lub pośrednio włączone w nurt wydarzeń, w którym uczestniczą jego najbliżsi.

 Nie można więc pominąć tak istotnej sprawy jak wpływ środowiska na kształtowanie osobowości dziecka, kształtowanie jego uczuć patriotycznych. Dziecko powinno stopniowo być wprowadzane w patriotyzm poczynając od tego, co bliższe, z czym może zetknąć się bezpośrednio, przechodząc do spraw coraz dalszych. Dostarczając dzieciom wiedzy o najbliższej okolicy, o tradycjach lokalnych i narodowych, zapoznając ich z obrzędowością, zwyczajami, legendami, baśniami, podaniami, pieśniami i przyśpiewkami, zabytkami kultury – uświadamiamy dzieciom poczucie przynależności narodowej.

„ Sięganie do tradycji związane jest współcześnie ze świadomą refleksją jednostki nad sobą, nad tym kim jestem, jakie są moje korzenie. Na co dzień tradycję wypiera głośna nowoczesność. A przecież każda społeczność winna zabiegać o to, by uchronić od zapomnienia wszystko, co składa się na jej kulturową odrębność. ”/M. Kielar – Turska /

Tradycja spełnia ważną i pożyteczną rolę w rozwoju dziecka. Nie powinno jej zabraknąć w wychowaniu przedszkolnym w myśl powiedzenia „ czym skorupka za młodu nasiąknie ..” powinnyśmy my – nauczyciele przedszkoli ukazywać dzieciom to co w ich regionie, kraju jest piękne, ciekawe, godne zaprezentowania, to najprostszy sposób budzenia przywiązania i miłości do rodzinnej ziemi. Powinnyśmy zapoznawać dzieci z przeszłością i historią, by uchronić od zapomnienia to co stanowi naszą kulturę narodową. Nie będzie prawdziwej Polski bez Polaków znających jej przeszłość, kulturę i tradycję.

 Wiele tradycji, obrzędów, zwyczajów i obyczajów poznają dzieci poprzez różnorodne uroczystości przedszkolne takie jak : dożynki, andrzejki, św. Mikołaj, święta Bożego Narodzenia i Wielkanocy, Dzień Babci i Dziadka, Dzień Matki i Ojca, Dzień Dziecka, bal karnawałowy, ekologiczny, zapusty, spotkania rodzinne itp. Uroczystości w przedszkolu są przeważnie odbiciem tych samych świąt, które się obchodzi w całym kraju. Są to głównie święta związane z tradycjami narodu, ale bywają też lokalne, obchodzone w danym regionie lub będące tradycją tylko jednego przedszkola. Przedszkolne święta stanowią okazję do kształtowania uczuć, wrażliwości estetycznej, postaw społecznych dzieci. Wiersz, taniec, muzyka, piosenka, inscenizacja ukazane w określonym nastroju przemawiają sugestywnie i utrwalają określone treści w świadomości dziecka. Dlatego też rola wychowawcza i dydaktyczna uroczystości jest bardzo doniosła. Tym bardziej, że równocześnie z osiągnięciem celów bezpośrednich, jakie przyjmuje się w założeniach każdej uroczystości stwarza się korzystne warunki do osiągnięcia celów pośrednich, nie mniej jednak istotnych dla kształtowania postawy, nawyków i umiejętności dzieci. Warto tu podkreślić, że  dziecko w takich momentach  nie tylko przyswaja sobie określony zasób wiadomości, ale uczy się dyscypliny, pracy zespołowej, ma przekonanie, że rola, która mu przypadła jest ważna i bez niego nie będzie zamierzonej całości. Uroczystości, a zwłaszcza przygotowania do nich, stwarzają, jak żadna inna działalność, możliwości integracji treści programowych, form i metod pracy, szeroko pojętego wychowania estetycznego, a w konsekwencji oddziaływania na różne sfery osobowości dziecięcej. Umożliwiają kształtowanie kultury współżycia, podejmowanie pracy, której cel jest akceptowany przez dzieci, a zarazem przygotowują do planowego wykonywania zamierzeń.

Dodatkowym, a zarazem bardzo istotnym walorem uroczystości jest, że pomagają one umocnić więź przedszkola ze środowiskiem. Stają się terenem wspólnego działania dzieci, nauczycieli, rodziców, a także interesują szersze kręgi społeczeństwa. Mają niewątpliwie wielostronne walory wychowawcze, spełniają rolę w kształtowaniu uczuć, wrażliwości estetycznej, pozytywnych zachowań społecznych. Wpływają na dobre samopoczucie dzieci, pozwalają każdemu z nich znaleźć odpowiednią pozycję w grupie i wyzwolić swoje najlepsze możliwości. Podczas tych uroczystości dzieci zapoznają się z różnymi zwyczajami takimi jak :wróżby andrzejkowe, przysłowia ludowe związane z dniem św. Andrzeja, łamania się opłatkiem, składania życzeń, tradycyjnymi potrawami wigilijnymi, ozdobami choinkowymi, obdarowywania się prezentami, sporządzania pisanek, palm, chodzenie z kogucikiem, gaikiem, oblewanie wodą, tłustym czwartkiem, świętem wiosny, topieniem marzanny itd.

 Zapoznanie dzieci z tradycjami i obrzędami naszego narodu pozwala wzbudzić u nich więź z ojczyzną, regionem, dzieci uczą się kochać swój kraj, jego przyrodę, obyczaje  i zwyczaje. Poprzez legendy, podania, baśnie zapoznajemy dzieci z symbolami narodowymi, hymnem Polski, znakiem Orła Białego, flagą biało – czerwoną, poznają herb miasta w którym  żyją i herby ważniejszych miast Polski takich jak : stolicy – Warszawy, Krakowa, Gniezna, Poznania Torunia .

Dla dziecka pojęcie Polak powinno wiązać się z zamieszkaniem na tym samym terytorium i posługiwaniem się tym samym językiem którym mówią jego rodzice, krewni i ludzie, z którymi się spotykają. Uczymy dzieci więzi z własnym krajem i regionem poprzez wycieczki po okolicy i mieście, zapoznawanie z zabytkami kultury, pomnikami, ciekawymi ulicami i placami, poprzez wyjścia do muzeów, teatrów, wycieczki krajoznawcze, spotkania z artystami zawodowymi i ludowymi, poprzez albumy, fotografie, pocztówki mówiące o Polsce, Polakach, obrzędowości, strojach, zwyczajach.

Rozbudzanie u dzieci zaciekawienie dziejami własnego narodu może stanowić tematyczne urządzanie kącików przedszkolnych np. odtwarzanie starych izb i chat wiejskich, w której wewnątrz widnieją ozdobne półki, ławy, stół przyozdobiony drewnianymi kubkami oraz glinianymi dzbankami, dwojakami itp. W celu lepszego przyswajania przez dzieci przeszłości można nawiązywać współpracę z muzeami, bibliotekami, osobami profesjonalnie zajmującymi się sztuką ludową, z artystami ludowymi.

Na etapie przedszkolnym pojawiają się elementy wiedzy na temat Ojczyzny. Są to treści dla dzieci odległe i trudne, dlatego edukację patriotyczno- regionalną należy rozpocząć od  umacniania  więzi z rodziną, z przedszkolem, miejscem zamieszkania oraz najbliższymi okolicami. Wiedza o własnym mieście regionie, ojczyźnie ma służyć temu , by dziecko od najmłodszych lat identyfikowało się
z miejscem w którym żyje, szukając tam swych korzeni.

Należy  podkreślić, że patriotyzm dziecka przedszkolnego zwłaszcza dziecka młodszego 3, 4 – letniego to wszystko to co wiąże się z jego domem rodzinnym, najbliższymi- krewnymi, znajomymi, to przedszkole do którego chodzi, osoby, z którymi się tam spotyka, ogród, w którym się bawi, to najbliższa ulica, domy, sklepy i to wszystko co spotyka na swojej drodze. Przechodząc od tego prostego patriotyzmu do coraz szerszego związanego z obrzędami, zwyczajami, symboliką narodową – uświadamiamy dzieciom kim jesteśmy, skąd się wywodzimy jaka jest nasza przeszłość, uczymy je bycia Polakiem i miłości do kraju ojczystego.

Patriotyzm wyraża się w przywiązaniu do swej ojczyzny, do ziemi rodzinnej, do obyczajów i kultury narodowej, szacunku do ludzi, którzy ją stworzyli. Patriotyzm to troska o dobro swojego kraju, dążenie do pomnażania dorobku poprzednich pokoleń. 

Z pewnością nasze wysiłki nie pójdą na marne, być może nasi wychowankowie będą kontynuowali tradycje, które kiedyś przekażą swoim dzieciom.

Patriotyzmowi towarzyszyć musi poczucie godności narodowej, a także przyjaźń i szacunek dla innych narodów.

Szczególnie trudne zadanie przypada nauczycielom, ponieważ to oni,
w dużej mierze ponoszą odpowiedzialność  za nowe pokolenie Polaków. Kształtowanie postaw patriotycznych wymaga połączenia wpływów
i zintegrowania działań wszystkich podmiotów edukacyjnych.   Wszystkim bowiem zależy, aby młody człowiek nabrał orientacji w tym co ważne, konieczne, akceptowane, a co nie. Cele wychowania patriotycznego realizowane są już na szczeblu edukacji przedszkolnej. Głównym zadaniem przedszkola jest budzenie miłości do małej i wielkiej ojczyzny. Najważniejsze cele edukacji patriotyczno- regionalnej:

  • kształtowanie więzi z rodziną, przedszkolem, swoją miejscowością
    i najbliższymi okolicami;
  • rozwijanie zainteresowania własną miejscowością;
  • poznawanie położenia geograficznego Polski i Świnoujścia na podstawie mapy i globusa;
  • rozwijanie mowy polskiej;
  • kształtowanie właściwego stosunku do symboli narodowych (godło państwowe, hymn, flaga);
  • rozwijanie zainteresowania najbliższym otoczeniem, zwrócenie uwagi na zróżnicowanie regionów Polski charakteryzujących się różnym ukształtowaniem terenu;
  •  nabywanie poczucia przynależności narodowej;
  • budzenie zainteresowania ważniejszymi, aktualnymi wydarzeniami z życia kraju i nasze miejscowości;
  • kształtowanie emocjonalnego i intelektualnego stosunku dzieci do kultury regionalnej, zabytków własnej miejscowości, jej przeszłości, teraźniejszości
  • i perspektywy rozwoju, do miejsc pamięci narodowej i bohaterów walk o nową Polskę;
  • kształtowanie przekonania, że najlepszym wyrazem miłości do ojczyzny jest osobista praca, nauka, pobudzanie wrażliwości na własne zachowanie;
  • kształtowanie poczucia dumy z osiągnięć sławnych Polaków (Papieża)
  • przybliżanie wiadomości o innych krajach europejskich (Polska członkiem Unii Europejskiej);
  • poznanie i pokochanie otaczającego nas świata.

Cele te są ze sobą powiązane, wzajemnie się dopełniają, a efektem ich realizacji jest rozwój zainteresowań regionem, krajem, ojczyzną dziecka przedszkolnego.

Metody i formy poznania przez dziecko regionu i zbliżenia dziecka do patriotyzmu

Kształtowanie patriotyzmu jest doniosłym zadaniem nauczyciela, to on bowiem przygotowuje nowe pokolenie Polaków, które w przyszłości ujmie w swe ręce losy ojczyzny. Nauczyciel wychowawca realizując zadania wychowania regionalnego i patriotycznego musi bezwzględnie sam być patriotą.

Dobór metod, form i środków dydaktycznych niezbędnych do realizacji celów ogólnych zależy od nauczyciela, grupy, możliwości  i wieku wychowanków oraz warunków środowiskowych. Nauczyciel winien bacznie obserwować aktualne wydarzenia i sytuacje kształtujące życie przedszkola, miasta, narodu i Europy.

Dzieci w wieku przedszkolnym nie są jeszcze w pełni zdolne do zrozumienia ogólnych pojęć dotyczących ojczyzny. Ich uczucia powinny być budzone w odniesieniu do zjawisk konkretnych i bliskich. Dlatego organizując pracę należy korzystać z  materiału, którego dostarcza najbliższe środowisko,
z określeniem co jest dobre, a co niekorzystne dla środowiska, wiązać dzieci emocjonalnie z przeszłością , tradycją, z ludźmi których należy szanować i o nich pamiętać.

Kształcenie postaw odbywa się poprzez :

  • spacery i wycieczki;
  • spotkania z ciekawymi ludźmi (np. marynarz, rybak, Sybirak, żołnierz);
  • recytowanie wierszy o Polsce;
  • śpiewaniu piosenek ludowych i patriotycznych;
  • organizowanie czynności porządkowych na rzecz przedszkola i najbliższego otoczenia (kształtowanie szacunku do prac społeczno- użytecznych);
  • ochronę przyrody i środowiska, (najważniejszy obowiązek obywatelski i patriotyczny);
  • czytanie baśni, legend i opowiadań o najważniejszych rzekach, Morzu Bałtyckim oraz o tradycjach naszego kraju i sławnych Polakach;
  • oglądanie zbiorów muzealnych, galerii sztuki, miejsc pamięci narodowych;
  • uczestnictwo w uroczystościach lokalnych, państwowych i wydarzeniach aktualnych z życia kraju, regionu;
  • aktywny udział w imprezach z okazji ważnych świąt narodowych;
  • dbałość o kulturę języka ojczystego;
  • wykorzystywanie ilustracji, albumów;
  • utrwalanie obserwacji i przeżyć z wycieczek poprzez różne formy aktywności werbalnej opowiadania, opisy, prace plastyczne;
  • organizowanie konkursów plastycznych.

Wiadomości o najbliższym otoczeniu, środowisku i ojczyźnie zdobyte
w przedszkolu na pewno zaprocentują w późniejszym okresie, w szkole. Przynależność narodowa i miłość do ojczyzny to najważniejsza powinność każdego obywatela. W swojej codziennej pracy nauczyciele winni starać się oddziaływać na dzieci osobistym przykładem i zaangażowaniem. Pełne postawy można kształcić jedynie przy wykorzystaniu zintegrowanej dydaktyczno- wychowawczej i organizacyjnej działalności placówki przedszkolnej.

Jak uczymy patriotyzmu w naszym przedszkolu

 Zapoznanie dzieci z obrzędami naszego narodu pozwala wzbudzić w nich więź z ojczyzną. Dzieci uczą się kochać swój kraj. Przedszkolne uroczystości stanowią okazję do kształtowania uczuć, wrażliwości estetycznej i postaw społecznych. Wiersz, piosenka zaśpiewana z całą społecznością przedszkola, czy inscenizacja ukazana w określonym nastroju, przemawiają sugestywnie i utrwalają określone treści w świadomości dziecka. Dodatkowo umacniają więź przedszkola ze środowiskiem. Stają się terenem wspólnego działania dzieci z wszystkich grup i rodziców. 

Uczymy dzieci więzi z regionem, z miastem – Świnoujściem, jako jedynym miastem w Polsce położonym na trzech wyspach: Uznam, Wolin, Karsibór. Staramy się, aby dzieci poznały najbardziej charakterystyczne miejsca: przeprawę promową, port, plażę, uzdrowiska. Organizujemy wycieczki do miejsc pracy rodziców – na okręty, promy. Zapoznajemy dzieci z zabytkami kultury między innymi: wieżą po byłym protestanckim kościele garnizonowym Marcina Lutra z XVI w., najwyższą w Polsce latarnią morską (oddana do użytku w 1858r.), dawnym ratuszem dziś siedzibą Muzeum Rybołówstwa Morskiego, Fortem Anioła (wybudowany w latach 1854 – 1858), Fortem Zachodnim (1843 – 1863), Fortem Wschodnim (Gerharda) z XIX, neogotyckim kościołem Matki Boskiej „Stella Maris” z końca XIX wieku, kościołem Chrystusa Króla z XVIII wieku, z wieloma ciekawymi ulicami – Piłsudskiego, Armii Krajowej, Bohaterów Września, z Placem Słowiańskim i Placem Wolności, z pomnikami („Tym co walczyli o niepodległość”). 
Organizujemy spotkania z artystami naszego regionu,  z ludźmi morza – rybakami , pracownikami Żeglugi Morskiej. Tworzymy kroniki spotkań i albumy mówiące o naszej pięknej regionalnej przyrodzie . Sięgamy do literatury o tematyce morskiej, wyświetlamy filmy i przeźrocza o Bałtyku, śpiewamy piosenki – szanty. 

Dziecko w naszym przedszkolu poznaje i odkrywa otaczający świat w sposób naturalny, w toku różnorodnych sytuacji życiowych. Szuka odpowiedzi na pytania wypływające z jego spontanicznej ciekawości. A my nauczyciele wykorzystujemy dziecięcą ciekawość i stałą gotowość do poznawania i przeżywania formując naturę dziecka, tak, by kiedyś słowa Polak, Polska wypowiadało z jeszcze większą dumą. 

Opracowały E. Łukomska i G. Krychowiak

Elżbieta Łukomska
%d bloggers like this: